Shqiperia e udhekryqeve

Edhe pse jam larg Shqipërisë, fëmijërinë dhe një pjesë të rinisë e kam kaluar atje dhe sado që botën e quaj atdheun tim të madh, është kurdoherë një atdhe i vogël, një qytet, një fshat, një mal,një lumë apo një perëndim dielli ku na shkon mendja herë pas here. Pse Shqipëria e udhëkryqeve? Sepse mbeti udhëkryqeve në tërë historinë e saj, se lanë kurrë të zgjedhë rrugë po e tërhoqën me hir a me pahir në rrugë pa krye.

My Photo
Name:
Location: Berkeley, California, United States

Jam ai që nuk kam qenë Do të jem ai që nuk jam.

Tuesday, October 16, 2007

Dosjet dhe gjykimi mbi të shkuarën

Komplikimet e çështjes së hapjes apo moshapjes së dosjeve të bashkëpunëtorëve të sigurimit të shtetit, shtyrjet e saj pas kalendave greke, hallakatjet e teorizimet se si dhe për kë duhet të hapen ato, kujet e hamendësimet që është e kot të hapen se ato nuk janë më ato që duhet të qenë e të tjera e të tjera, janë një korr zëçjerrë që shoqëron shpesh tensionet e politikës këto 16 vitet e shkuara të tranzicionit shqiptar. Ato janë amplifikuar apo vënë në surdinë sipas interesit politik të njërit krah apo tjetrit.

Padyshim që dosjet duhet të hapen dhe të hapen sa më shpejt nën mbikqyrjen e një komisioni të rreptë jopartizan. Shqipëria është i vetmi vend i dalë nga shpellat komuniste që nuk e ka bërë këtë deri sot. Dosjet duhet të hapen të tëra, jo pjesë pjesë. Teoritë se po u bë kjo do plasë grindja e lufta në mbarë vendin, janë naive e qesharake.

Komplikimi më i madh për dosjet ka ardhur nga harresa historike që është kaq karakteristike për ne shqiptarët si edhe nga mungesa e një gjykimi të shëndoshë dhe e vlerësimit me kute të ndryshme të pjesëve të të njëjtit objekt apo dukuri. Le të sqarohemi më hollësisht. Bashkëpunëtorët e sigurimit të shtetit janë njerëz që qoftë të detyruar apo vullnetarë, kanë dëmtuar e u kanë rënduar jetën të tjerë njerëzve nën diktaturën komuniste. Edhe në qoftë se nuk kanë dëmtuar njeri, ata mbeten njerëz me njolla morale dhe të tillë nuk duhet të kenë vend në politikën e një vendi dhe në administratën e lartë të shtetit apo parlamentin e tij. E dimë që shumë nga ta qenë të detyruar ta hidhnin atë të shkretë firmë, por gjithsesi, edhe për mosha ende të reja, ajo tregon karakter të dobët e burracakëri. Dhe për këtë, me hapjen e dosjeve atyre nuk është se u pritet koka apo kalben në burgje. Jo, është një e vërtetë që duhet vënë në vend dhe që do të thotë se me atë njollë turpi mbi vete, këta individë nuk mund të dalin në krye të opinionit publik nëpërmjet politikës. Kaq.

Tani le ta shohim nga një prizëm tjetër. Mos vallë më pak dëme se një bashkëpunëtor i thjeshtë i sigurimit të shtetit ka bërë vetë punonjësi i sigurimit të shtetit, hetuesi, gjykatësi, drejtori i drejtorisë, zëvendësministri, ministri, deputeti, sekretari i partisë? E pra le ta themi hapur: ka patur deri anëtarë të thjeshtë të partisë së punës, që pa qenë nevoja të ishin bashkëpunëtorë të sigurimit të shtetit, kanë bërë më shumë dëme dhe kanë rënduar më shumë jetë njerëzish se sa dhjetra ish bashkëpunëtorë që kërkojmë t’u hapen dosjet sot. Mos flasim pastaj për kategoritë e tjera përmbi ta. Nuk dua të them me këtë se të gjithë komunistët ishin të liq e të pandershëm, por ama një gjë duhet ta pranojmë se brez pas brezi, qenë ata që ushqyen e mbajtën gjallë diktaturën. Mos vallë nuk dihet se Enver Hoxha përdorte një tjetër rrjet nga ai i sigurimit të shtetit për të mbajtur nën kontroll të gjithë piramidën e tij djallëzore? E pra, ku i kanë dosjet këta bashkëpunëtorët e rrjetit të tij me të cilët ai zbulonte komplotet e hatashme të borgjezo-revizionistëve? Nuk paskan vallë përgjegjësi ata kuadro që partia enveriste i ngrinte nëpër funksione? A nuk qenë vallë ata ustallarët e vegjël apo të mëdhej që i shtonin jetën hidrës komuniste?

Dhe dihet që komunist bëheshe jo me detyrim, si një pjesë e bashkëpunëtorëve të sigurimit, por me lutje, me kërkesë, bile me miqësi nganjë herë e duke pësuar edhe mundimin e një pune më të rëndë në stazhe për intelektualët. Por të qënët komunist u përtyp fare lehtë në Shqipëri në kalimin në demokraci. Më të zellshmit flakën apo dogjën tesrat me brohorima dhe u turrën me ngut udhës së politikës së demokracisë. Duke qenë një dukuri me përmasa pak a shumë të mëdha, asnjëherë nuk u gjykua se një ish anëtar i partisë komuniste ka një minus të madh në biografinë e vet dhe duhet të paktën t’i kërkojë një ndjesë të thjeshtë të tjerëve që nuk kanë dashur të qenë të atillë. Dhe kurrë nuk u bë dallimi i atij që ka qenë me tesër partia nga ai që nuk e ka patur atë. Ka sot vallë statistika se kush ka qenë anëtar partie e kush jo? Njerëzit lëvizin nga njeri vend në tjetrin, miq të tjerë, komshij të tjerë. Ç’dimë ne për të kaluarën tonë? Asgjë. Gjithëshka e mbulon zhurma krrakërritëse e medias së shkruar, të parë e të thashethënë nëpër tryeza kafesh, trotuare, rrugë, shtëpi rreth skupeve të përditëshme.

Në SHBA edhe sot, kur aplikon për shtetësinë amerikane ka një pyetje ku thuhet: ke qënë apo jo anëtar i ndonjë partie fashiste apo komuniste? Do të ishte interesante të bëhej një sondazh me përgjigjet e shqiptarëve në të. Por kjo është një tjetër subjekt. E rëndësishme është që në këto 16 vjet që jetojmë së bashku në tranzicionin demokratik, ka ndodhur të jemi në një kafe, në një lokal, në një pallat, në një punë, në një lagje, në një qytet etj. me një ish sigurims, ish hetues, ish komunist 24 karatësh që të bënte gjëmën e të nxinte jetën në kohën e tij, që të mos flasim për lloj lloj nomeklaturash komuniste që kanë guximin e shkruajnë në shtyp apo dalin në TV e radio dhe çajnë dërrasa me arsyetime demagoge erëmyk. Dhe asgjë nga to nuk na bën përshtypje. Emo, të kaluara, themi e shkojmë tutje.

Kjo është ajo harresë e pafalëshme historike e shqiptarit. Eshtë e njëjta harresë që e bën atë të votojë për ty edhe kur bën një katrahurë të përgjakëshme popullore, edhe kur nuk i jep dritat e ujin e premtuar, edhe kur e gënjen e mashtron dhe ai e kupton që po e gënjen e mashtron. Duhet një tjetër kulturë qytetare, një tjetër vizion e mënçuri për t’ja dalë mbanë këtij qerthulli ku përplaset gjykimi i mendjes me dobësinë e zemrës njerëzore. Nuk është fjala për një rishkrim të historisë po për një rigjykim të saj. Po u gjykua drejt pastaj ajo nuk shkruhet dot më shtrëmbër. Por a na jep vallë shteti i sotëm aq akses sa duhet ndaj së kaluarës? A është kaq e lehtë e kaq e kollajshme sa ç’është në vendet e tjera të botës së qytetëruar, për të parë një arkivë, për të gjetur një dokument tëndin kur ke qenë student a mësues, a punëtor ferme apo shofer autobuzi dhe kur dikush ka shpifur e ka shkruar një letër për ty? A është vallë e lehtë të gjesh dokumente të komiteteve të partisë ku janë proses-verbalet e mbledhjeve famëkeqe ku gjykoheshin mijra njerëz të tjerë që s’qenë aty? Të gjitha vallë janë djegur e shkatërruar? Nuk e besoj. Shumë mbahen ende të fshehura e përdoren për përfitime imediate politike.

E kaluara duhet matur e arsyetuar me të njëjtin kut. Dhe njerëzit e bëmat e tyre duhen parë me të mirat e të këqiat e tyre, ashtu siç janë të gjitha bëmat e njerëzve e vetë njerëzit. Le të heqim dorë nga prirja prej çilimiu se më interesantja dhe ajo që na bën më shumë dëm, është ajo që na fshihet. Nuk është ashtu. Ne i kemi të hapura fare ato që na kanë lënduar më shumë. Jetojnë me ne dhe zënë kryet e opinionit politik shqiptar. Apo lulëzojnë nëpër afera e biznese me shifra marramendëse. (Fundja mirë bëjnë, por ama të dihen ç’kanë qenë!). Le të hapen apo të mbyllen njëmijë herë dosjet. E kaluara është me ne, në të njëjtën tryezë apo shtëpi apo rrugë. E heqim osh si një të vdekur që s’dimë ku ta kallim. Kështu do ta mbajmë mbi shpinë deri sa ta gjykojmë atë një herë e mirë ashtu siç duhet. Përndryshe ajo nuk do të na lërë të ndërtojmë të ardhmen.

(Botuar në Tema, 23 tetor 2007 dhe Sot, 23 tetor 2006)

0 Comments:

Post a Comment

<< Home